Zıpkınla Balık Avında Şamandıra Ne İşe Yarar? Kanunen Zorunlu mu?
Zıpkınla balık avında şamandıra kullanımı, Türkiye'de yalnızca bir güvenlik tavsiyesi değil, mevzuatta açıkça yer alan bir zorunluluktur. Peki şamandıra tam olarak neyi gösterir, tekneler şamandıradan ne kadar uzakta geçmelidir ve doğru şamandıra nasıl kullanılmalıdır?
Denizin altında birkaç metre derine indiğinizde sizin için çok açık olan bir gerçek, yüzeydeki tekne kaptanı için tamamen farklıdır:
Suyun üzerinde yalnızca küçük bir kafa, birkaç palet veya hiçbir şey görünmeyebilir.
Dalgalar, güneş yansıması, görüş mesafesi ve teknenin hızı düşünüldüğünde bir serbest dalıcının yüzeyden fark edilmesi son derece zor olabilir.
İşte şamandıranın temel görevi tam olarak burada başlar:
Şamandıra balığı bulmak için değil, dalıcıyı görünür kılmak için kullanılır.
Zıpkınla balık avında şamandıra; dalıcının bulunduğu bölgeyi yüzeyde işaretleyen, teknelere ve diğer deniz kullanıcılarına “Burada dalış yapılıyor” mesajını veren temel güvenlik ekipmanlarından biridir.
Türkiye'de zıpkınla balık avında şamandıra zorunlu mu?
Evet.
Türkiye'de amatör zıpkınla balık avcılığını düzenleyen temel mevzuat, 6/2 Numaralı Amatör Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ'dir (Tebliğ No: 2024/21).
Tebliğ 1 Eylül 2024 – 31 Ağustos 2028 dönemindeki amatör balıkçılık faaliyetlerini düzenliyor.
Tebliğin 16. maddesinde sualtı tüfeğiyle avcılığa ilişkin düzenlemede açıkça:
Sualtı tüfeği veya zıpkın ile dalarak avcılık yapanların, bulundukları yeri gösteren şamandıra kullanması zorunludur.
Dolayısıyla:
❌ “Ben kıyıya yakınım, şamandıra kullanmama gerek yok.” doğru değildir.
❌ “Sadece derine dalıyorsam şamandıra gerekir.” doğru değildir.
❌ “Teknem zaten yanımda, şamandıra gereksiz.” doğru değildir.
✅ Zıpkınla dalarak amatör avcılık yapıyorsanız, bulunduğunuz yeri gösteren şamandıra kullanmanız gerekir. Şamandıra neden bu kadar önemli?
Çünkü insan suyun altında görünmez.
Bunu basit bir çizimle düşünelim:
Tekne açısından bakıldığında dalıcının kendisi çoğu zaman görünmez.
Ama şamandıra:
✔ Yüzeyde görünür ✔ Dalış bölgesini işaretler ✔ Tekne trafiğinin dikkatini çeker ✔ Dalıcının konumunu takip etmeyi kolaylaştırır ✔ Acil durumda bulunabilirliği artırır
Bu nedenle şamandıra aslında dalıcının “deniz üzerindeki adresidir.”
Şamandıra sadece bir güvenlik ekipmanı değildir İyi bir zıpkın şamandırası aynı zamanda bir konum işaretleme sistemi gibi çalışır.
Dalgıç hareket ettikçe şamandıra da onu takip eder.
Dalgıç sağa doğru ilerlediğinde şamandıra da onunla birlikte hareket eder.
Bu nedenle sabit bir plaj şamandırasından farklı olarak zıpkıncının kullandığı şamandıra dalıcıyla birlikte hareket eden kişisel yüzey işaretidir.
Peki şamandıra tekneyi durdurur mu?
Burada çok önemli bir ayrım yapalım.
Hayır.
Şamandıra:
“Buradan itibaren teknelerin kesinlikle geçmesi yasaktır.”
anlamına gelen fiziksel bir bariyer değildir.
Görevi, dalıcının bulunduğu bölgeyi görünür hale getirmektir.
Uluslararası dalış güvenliği kaynakları da aynı prensibi vurgular. Divers Alert Network (DAN), dalıcıların suda görünür olduklarını varsaymamalarını, dalış bayrağı ve yüzey işaretleme şamandırası kullanmalarını ve yüzeye çıkarken tekne trafiğini kontrol etmelerini öneriyor.
Tekneler şamandıradan kaç metre uzakta durmalı?
İşte Türkiye açısından en çok karıştırılan konu bu.
Türkiye'deki 6/2 Amatör Balıkçılık Tebliği'nde şamandıradan itibaren bütün tekneler için belirlenmiş genel bir “50 metre” veya “100 metre” mesafe kuralı bulunmuyor.
Bu nedenle:
“Türkiye'de tekneler dalış şamandırasından en az 100 metre uzak durmak zorundadır.”
şeklinde kesin bir hukuki ifade kullanmak doğru değildir.
Aynı şekilde başka ülkelerdeki 50 m, 100 m veya 150 m kurallarını Türkiye'deki mevzuatmış gibi aktarmak da yanlıştır.
Örneğin bazı ülkelerde yerel mevzuat dalış bayrağı çevresinde belirli mesafeler veya hız sınırlamaları getiriyor. Bu mesafeler ülkeye, hatta aynı ülke içinde bölgeye göre değişebiliyor. DAN da dalış bayrağından ne kadar uzakta kalınması gerektiğinin dalış bölgesine göre değiştiğini özellikle belirtiyor.
Türkiye'de doğru yaklaşım nedir?
Şamandırayı gördüğünüz anda dalış bölgesini tehlikeli bir alan olarak kabul etmek ve mümkün olan en geniş güvenli mesafeden geçmek gerekir.
Tekne kaptanı:
hızını ve seyir durumunu güvenli şekilde değerlendirmeli, Dalış bölgesinin üzerine yönelmemeli, Şamandıra hattını kesmemeli, Dalıcının konumunun şamandıradan daha uzakta olabileceğini hesaba katmalı, Görüş koşulları kötüyse ekstra dikkat göstermelidir. Çünkü şamandıranın bulunduğu nokta ile dalıcının bulunduğu nokta aynı nokta olmak zorunda değildir.
Şamandıra ile dalıcı arasındaki mesafe neden önemlidir?
Örneğin dalgıç şamandıradan 25 metre uzaktaysa:
Tekne yalnızca şamandırayı görürse, dalıcının tam olarak şamandıranın altında olduğunu düşünmemelidir.
Özellikle:
akıntı, rüzgâr, dalga, uzun halat, dalıcının aktif avlanma alanı şamandıra ile dalıcı arasında önemli bir mesafe oluşturabilir.
Bu yüzden “Şamandıranın yanından geçtim, sorun yok.” düşüncesi son derece tehlikelidir.
Şamandıra nasıl olmalı?
Mevzuatın temel gerekliliği dalıcının bulunduğu yeri gösteren şamandıradır.
Ancak güvenlik açısından her şamandıra aynı değildir.
İyi bir zıpkın şamandırası:
1. Yüksek görünürlüğe sahip olmalı Turuncu, kırmızı, sarı gibi kontrast oluşturan renkler tercih edilmelidir.
DAN da yüzey işaretleme şamandıralarında yüksek görünürlüğün önemini vurguluyor.
2. Dalgalı denizde görünür kalmalı Küçük ve su seviyesine çok yakın bir şamandıra sakin denizde görünür olabilir.
Ancak dalga yükseldiğinde:
şamandıra dalganın arkasında kaybolabilir.
Bu nedenle yüksek direkli ve görünürlüğü yüksek bayrak , güvenliği ciddi şekilde artırır.
3. Bayrak kullanılmalı Uluslararası dalış uygulamalarında iki temel işaret özellikle karşımıza çıkar:
Alpha (A) bayrağı: Uluslararası denizcilik işaretidir ve dalış operasyonuyla bağlantılı olarak “dalıcım var” anlamında kullanılır.
Kırmızı-beyaz dalış bayrağı: Birçok ülkede dalıcı işareti olarak yaygın şekilde kullanılır.
PADI de yerel düzenlemelere göre kırmızı-beyaz dalış bayrağı veya mavi-beyaz Alpha bayrağının kullanılabildiğini belirtiyor.
Türkiye'de ise zıpkınla amatör avcılık açısından esas hukuki zorunluluk, bulunulan yeri gösteren şamandıranın kullanılmasıdır. Bayrağın hangi ölçüde ve hangi tasarımda olması gerektiği konusunda 6/2 Tebliğ'de yabancı ülkelerdeki gibi ayrıntılı bir standart bulunmuyor.
Bu nedenle güvenlik açısından yüksek görünürlük + uygun dalış işareti kombinasyonu en doğru uygulamadır.
Şamandıra ipi ne kadar uzun olmalı?
Bunun tek bir doğru rakamı yoktur.
Çünkü ip uzunluğu;
dalış derinliğine, akıntıya, dalış tekniğine, avlanılan bölgeye, şamandıranın kullanım amacına göre değişir.
Ancak temel prensip şudur:
Dalgıç, şamandıranın altında kalmaya zorlanmamalı; şamandıra dalıcının hareketlerini kısıtlamamalıdır.
Aynı zamanda gereğinden fazla uzun ip de başka bir risk yaratır.
Fazla uzun ip: kayalara takılabilir, başka ekipmanlara dolanabilir, tekne trafiğinde tehlike yaratabilir, akıntıda dalıcıdan çok uzaklaşabilir. Bu nedenle “ne kadar uzun olursa o kadar güvenli” düşüncesi yanlıştır.
Şamandıra dalıcıya bağlı mı olmalı?
Şamandıranın kullanım biçimi dalış sistemine göre değişebilir.
Ancak önemli güvenlik prensiplerinden biri, şamandıra hattının dalıcıyı istemsiz şekilde sürükleyebilecek bir bağlantıya dönüşmemesidir.
DAN, yüzey işaretleme şamandırasının reel/halat sisteminin doğrudan dalıcıya bağlanmasının bazı durumlarda sürüklenme riskini artırabileceğine dikkat çekiyor.
Özellikle:
tekne + akıntı + halat + dalıcı
aynı sistem haline gelirse risk artar.
Şamandıra büyük balık avında neden daha da önemlidir?
Şamandıra yalnızca tekne trafiği için kullanılmaz.
Zıpkınla büyük balık avında şamandıra sistemi aynı zamanda balığın uyguladığı çekişi dalıcıdan uzaklaştırmak için kullanılabilir.
Basitleştirelim:
Balık kaçmaya çalıştığında yükün tamamının dalıcının üzerinde kalması yerine uygun bir şamandıra sistemiyle yük farklı şekilde yönetilebilir.
Bu nedenle profesyonel zıpkıncılıkta şamandıra yalnızca “tekneler beni görsün” ekipmanı değildir.
Aynı zamanda av yönetiminin bir parçası olabilir.
Şamandıra dalıcıyı görünür yapar ama onu yenilmez yapmaz
Burası özellikle yeni başlayanların bilmesi gereken nokta.
Şamandıra kullandığınız için tekne size çarpmaz diye bir garanti yoktur.
DAN'ın güvenlik tavsiyelerinin temelinde de bu vardır:
Suda görünür olduğunuzu asla varsaymayın.
Bu nedenle şamandıra kullanırken bile:
Yukarı bakın.
Özellikle dalıştan çıkarken:
Önce yüzeye bakın. Tekne trafiğini kontrol edin. Kontrollü şekilde yükselin. Yüzeye çıktıktan sonra çevrenizi tekrar kontrol edin. Şamandıra + dalış bayrağı + dikkat = üçlü güvenlik sistemi En basit şekilde:
Bayrak: “Burada dalış var.”
Şamandıra: “Dalışın konumu burada.”
Dalıcı: “Ben yüzeyde değilim; suyun altında hareket ediyorum.”
Bu üçlü birlikte kullanıldığında yüzeydeki görünürlük ciddi şekilde artar.
Yabancı kaynaklar bize ne söylüyor?
Farklı ülkelerdeki dalış ve zıpkıncılık kuruluşlarının yayınları incelendiğinde dikkat çekici bir ortak nokta var:
Şamandıra bir aksesuar değil, güvenlik ekipmanı olarak görülüyor.
Divers Alert Network (DAN) DAN, yüzey işaretleme şamandıralarının dalıcının konumunu işaretlemek, tekne trafiğine görünürlüğü artırmak ve özellikle yükseliş sırasında dalış konumunu belirtmek için kullanıldığını vurguluyor.
PADI PADI, dalış bayrağının teknelere bölgede dalıcı bulunduğunu bildirdiğini ve şamandıra üzerinde kullanılan bayrağın dalgaların üzerinde görülebilecek kadar yüksekte olması gerektiğini belirtiyor.
Australian Underwater Federation Avustralya Sualtı Federasyonu'nun zıpkıncılık güvenlik kurallarında parlak renkli şamandıra ve Alpha bayrağının birlikte kullanılması tavsiye ediliyor. Ayrıca şamandıranın tekneler tarafından fark edilmeyi kolaylaştırdığı özellikle belirtiliyor.
Spearfishing Ireland İrlanda'daki zıpkıncılık güvenlik kuralları da şamandıra ve dalış bayrağını temel güvenlik ekipmanı olarak ele alıyor.
Yani farklı ülkelerin mevzuatları farklı olsa da ortak mesaj oldukça net:
Dalgıç suyun altında görünmez. Şamandıra onu yüzeyde görünür hale getirir.
2026'dan itibaren zıpkıncılar için önemli bir başka yasal değişiklik
Burada Shop Apnea okuyucularına özellikle güncel bir bilgi vermek önemli.
1 Ocak 2026 itibarıyla , sualtı tüfeği kullanarak amatör avcılık yapacak kişilerin, İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerinden “Dalma Yöntemiyle Avcılık Yapıldığını Gösterir Amatör Balıkçı Belgesi” almaları zorunlu hale geldi. Bu değişiklik 2025 yılında yapılan Tebliğ değişikliğiyle getirildi.
Dolayısıyla 2026 itibarıyla zıpkınla amatör avcılık açısından iki konuyu birbirinden ayırmak gerekir:
Konu Durum Zıpkın/sualtı tüfeğiyle avcılık Mevzuat kapsamında izin verilen yöntem Dalış sırasında şamandıra Zorunlu Dalma yöntemiyle avcılık belgesi 1 Ocak 2026'dan itibaren zorunlu Gece zıpkınla avcılık Yasak Tüp/nargile/yapay soluma cihazı Yasak Avlanma amacıyla ışık Yasak
Bu kuralların yanı sıra bölgesel av yasakları, tür ve boy limitleri ile diğer kısıtlamalar da ayrıca kontrol edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular Zıpkınla balık avında şamandıra kullanmak zorunlu mu? Evet. 6/2 Numaralı Amatör Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ, sualtı tüfeği veya zıpkın ile dalarak avcılık yapanların bulundukları yeri gösteren şamandıra kullanmasını zorunlu tutuyor.
Şamandıra kullanmazsam ceza alır mıyım? Mevzuatta zorunlu tutulan bir ekipmanı kullanmadan avcılık yapmak mevzuata aykırıdır ve idari yaptırım riski doğurabilir. Uygulanacak güncel ceza miktarı dönemsel olarak değişebildiğinden, yazıda sabit bir rakam vermek yerine güncel Bakanlık mevzuatının kontrol edilmesi daha doğrudur.
Türkiye'de tekneler şamandıradan kaç metre uzakta geçmeli? 6/2 Amatör Balıkçılık Tebliği, ülke genelinde dalış şamandırası için 50 veya 100 metre gibi tek bir sayısal mesafe belirlemiyor. Bu nedenle yabancı ülkelerdeki mesafeler Türkiye mevzuatıymış gibi kullanılmamalıdır.
“Tekneler şamandıradan 100 metre uzak durmak zorunda” bilgisi doğru mu? Türkiye açısından genel bir ulusal kural olarak doğru değildir. Bazı ülkelerde veya yerel bölgelerde 50, 100, 150 metre gibi farklı mesafe kuralları bulunabilir.
Şamandırayı teknenin görebileceği kadar büyük kullanmak önemli mi? Kesinlikle. Şamandıranın amacı görünürlük olduğundan küçük, alçak ve dalgaların arasında kaybolan bir ürün yerine yüksek görünürlüğe sahip bir sistem tercih edilmelidir.
Şamandırada hangi renk kullanılmalı? Kırmızı, turuncu ve sarı gibi yüksek kontrastlı renkler özellikle görünürlük açısından avantajlıdır. Uluslararası dalış uygulamalarında kullanılan bayrakların da kolay tanınabilir olması önemlidir.
Şamandıra ile dalıcı arasında kaç metre ip olmalı? Tek bir yasal mesafe yoktur. İp uzunluğu dalış derinliği, akıntı ve kullanım amacına göre belirlenmelidir. Gereğinden uzun ip dolaşma ve takılma riskini artırabilir.
Şamandıra dalıcıya bağlanmalı mı? Kullanılan sisteme göre değişebilir. Ancak halatın dalıcıyı tekne veya akıntı tarafından sürüklenebilecek şekilde tehlikeye sokmaması gerekir. Özellikle güçlü akıntı ve yoğun tekne trafiğinde sistem dikkatle kurulmalıdır.
Şamandıra dalıcıyı tekne çarpmasına karşı tamamen korur mu? Hayır. Şamandıra yalnızca görünürlüğü artırır. Dalıcı da tekne trafiğini takip etmeli ve yüzeye çıkarken çevresini kontrol etmelidir.
Şamandıra ile dalış bayrağı aynı şey mi? Hayır.
Şamandıra: Konumu yüzeyde gösteren yüzer ekipmandır.
Dalış bayrağı: Suda dalış yapıldığını bildiren görsel işarettir.
En güvenli sistem, görünür bir şamandıra ile uygun bir dalış işaretinin birlikte kullanılmasıdır.
Alpha bayrağı nedir? Uluslararası denizcilik işaretlerinden biridir. Dalış operasyonlarıyla bağlantılı olarak kullanılan A (Alpha) bayrağı , dalış nedeniyle manevra kabiliyeti kısıtlı operasyonları diğer deniz araçlarına bildirmek için kullanılır. IMO'nun denizde çatışmayı önleme kuralları, dalış operasyonları yapan gemilerin ilgili işaretleri göstermesine ilişkin hükümler içerir.
Zıpkınla balık avında kırmızı-beyaz dalış bayrağı kullanabilir miyim? Uluslararası uygulamalarda kırmızı-beyaz dalış bayrağı yaygın olarak kullanılan bir dalış işaretidir. Ancak Türkiye'de hukuki açıdan esas zorunluluk, 6/2 Tebliğindeki şamandıra kullanma şartıdır .
Şamandıra olmadan kıyıdan zıpkınla avlanabilir miyim? Hayır. Kıyıdan dalıyor olmanız şamandıra zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Tebliğ, sualtı tüfeği veya zıpkın ile dalarak avcılık yapanların bulundukları yeri gösteren şamandıra kullanmasını zorunlu tutuyor.
Teknem varsa yine de kişisel şamandıra kullanmalı mıyım? Zıpkınla dalış yapan kişinin bulunduğu yeri gösteren şamandıra kullanma zorunluluğu devam eder. Ayrıca tekne üzerinden yapılan dalışlarda tekne ve dalış operasyonunun ayrıca görünür şekilde yönetilmesi güvenlik açısından önemlidir.
Şamandıra ile balık taşıyabilir miyim? Birçok zıpkıncı avı tekneden veya vücuttan uzak tutmak amacıyla şamandıra sistemlerinden yararlanır. Ancak kullanılan sistemin dalıcıyı veya diğer deniz kullanıcılarını tehlikeye sokmaması gerekir.
Şamandıra akıntıda neden çok önemli? Akıntı dalıcıyı kısa sürede başlangıç noktasından uzaklaştırabilir. Şamandıra, yüzeyde dalıcının hareketini takip ederek hem dalış ekibine hem de yüzeydeki diğer kişilere konum hakkında önemli bir referans sağlar. DAN da akıntılı dalışlarda yüzey işaretleme şamandırası ve reel kullanımını özellikle öneriyor.
Şamandıra kullanırken yukarı bakmak neden önemli? Çünkü şamandıra tekne kaptanının sizi kesinlikle gördüğü anlamına gelmez. Güneş parlaması, dalga, görüş mesafesi ve teknenin sürati dalıcının fark edilmesini zorlaştırabilir.
Zıpkınla avcılık yaparken şamandıraya ek olarak başka güvenlik ekipmanı gerekir mi? Şartlara göre düdük, yüzey işaretleme tüpü/şamandırası, sinyal aynası ve uygun acil durum ekipmanları faydalı olabilir. DAN özellikle yüzey işaretleme ve sesli sinyal ekipmanlarının kullanılmasını tavsiye ediyor.
Sonuç: Şamandıra bir aksesuar değil, güvenlik ekipmanıdır.
Zıpkınla balık avına başlayan bir kişinin satın alacağı ekipmanlar arasında genellikle ilk sırada: zıpkın → maske → palet → elbise yer alır. Fakat denizin güvenli tarafında kalmak için bir ekipmanın daha önemini unutmamak gerekir: ŞAMANDIRA Çünkü zıpkın balığı bulmanıza yardımcı olur. Palet sizi hareket ettirir. Maske suyun altında görmenizi sağlar. Elbise sizi soğuktan korur. Şamandıra ise diğer insanların sizi görmesini sağlar. Ve denizde bazen en önemli ekipman, sizin gördüğünüz değil, başkalarının sizi görmesini sağlayan ekipmandır. “Dalışın başladığı yer, şamandıranın görüldüğü yerdir.” Bu nedenle iyi bir zıpkıncı için şamandıra:
Taşınacak ekstra bir yük değil, dalışın ayrılmaz bir parçasıdır.
Derleyen : Ali ERCAN